Londra'da Köylü İsyanı: Wat Tyler Ayaklanması
13 Haziran 1381 - Wat Tyler öncülüğündeki köylü isyancılar, Londra'yı basarak Hükûmet binalarını ateşe verdi, hapishaneleri boşalttı ve zenginlerle yargıçların kafalarını uçurdu.
Wat Tyler,
1381 Köylü Ayaklanması'nın önderlerinden biri olan İngiliz isyancı liderdir. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. İngiltere'de reformlara önayak olmuş ve sonunda 15 Haziran 1381'de öldürülmüştür.
Tyler'ın yaşamı hakkında çok az bilgi bulunmaktadır. Essex kentinde 1341 yılında doğduğu ve tuğla ustası olduğu bilinmektedir. Ailesi ve başından geçenler hakkında bilgi bulunmamaktadır. Bazı tarihçiler 4 Ocak 1341'de doğduğunu iddia ederken, bir başka kaynak 1320 civarında doğduğunu iddia etmektedir.
isyan ve Devrim
Tyler, serfliğe ve işçilerin sömürülmesine karşıydı. Serfliğin kaldırılmasını, işçilere daha geniş haklar verilmesini ve derebeylik düzeninin zayıflatılmasını savunuyordu. Ayaklanma daha başlamadan Fransa'da da buna benzer ayaklanmalar başladı. Bundan güç alan İngiliz köylüleri ve işçileri Essex'ten Londra'ya doğru yürüyüş başlattı. İsyan Mayıs 1381'de başladı ve eylemi kısa süre önce her yetişkinden alınan 4 penilik kelle vergisi tetikledi. Köylüler daha fazla özgürlük ve diğer sosyal reformları da aradıkları için isyan sadece parayla ilgili değildi. Her işçinin kendi seçtiği işveren için çalışmasına izin verilmesini talep ettiler ve serfliğe ve diğer katı sosyal sınırlara son verilmesini istediler.
Ayaklanmaya şair John Gower'ın da katıldığı bilinmektedir.
İngiliz yönetimi bu ayaklanmayı kanla bastırmayı reddetti. Ancak İngiliz derebeyleri endişeliydi. İsyana hangi tarihte katıldığı bilinmeyen Tyler kısa sürede bu ayaklanmanın lideri konumuna geldi. Tyler'ın isteği yerine gelmesi halinde işçilerin hakları hayli genişleyecek, kölelik kaldırılacak ve belki de derebeylik rejimi yıkılacaktı. Tyler ve diğer önderleri Orta Çağ tarihçilerinden etkilenmişti. Okudukları tarih kitapları derebeylik rejimini eleştiren bir tutumdaydı. Bu kitapların da etkisiyle ayaklananların sayısı arttı. Londra'ya büyük bir kalabalık olarak yığıldılar. İngiltere kralı II. Richard, Tyler'ın gelmesini kabul etti. Tyler, isteklerin yer aldığı bir liste ve etkili bir konuşma hazırladı. Kral II. Richard'ın yakınına geldi. Tam o sırada Londra belediye başkanı William Walworth [en], Wat Tyler'a ''bu şehrin en büyük yalancısı ve soyguncusu sensin'' diyerek Wat Tyler'ı kılıç darbesiyle öldürmek istedi. Kral II. Richard, Wat Tyler'ı korumak için önüne atıldıysa da artık çok geçti, Wat Tyler boynundan aldığı kılıç darbesi nedeniyle ölmüştü.
William Walworth cezalandırılmamış, aksine kral tarafından ödüllendirilerek şövalyelik unvanı almıştır. Wat Tyler'ın cesedi Londra Köprüsü'ne asıldı.
Wat Tyler'ın ölümünü duyan kalabalık öfkelendi. Londra karıştı. Bu nedenle devrin İngiliz hükûmeti, kalabalığa bu istekleri yerine getireceğine dair söz verdi. İstediğini alan kalabalık, Wat Tyler'ın ölüm üzüntüsüyle dağıldı. Kalabalığın dağılmasını bekleyen devrin İngiliz hükûmeti sözünü tutmadı ve bu istekleri reddettiğini ilan etti.
Wat Tyler adı ilerleyen yıllarda birçok alanda yer buldu. Çartist ayaklanma'nın manifestosunda ve Bobby Sands eylemlerinde adı geçti. Ayrıca William Morris, Herman Melville, Robert Southey ve Mark Twain gibi isimlerin romanlarında karakterlerini yaratırken ilham aldığı kişi oldu.
Wat Tyler ve 1381'deki Büyük Ayaklanma'yı anan bir anıt, 15 Temmuz 2015'te Londra, Smithfield'de açıldı.
Wat Tyler Ayaklanması, 1381 yılında İngiltere'de Wat Tyler liderliğinde gerçekleşen bir köylü ayaklanmasıydı. İsyan, 1340'larda Büyük Veba Salgını'nın yarattığı sosyo-ekonomik ve politik gerilimler, Yüz Yıl Savaşı sırasında Fransa ile olan çatışmalardan kaynaklanan yüksek vergiler ve Londra'nın yerel liderliği içindeki istikrarsızlık gibi çeşitli nedenlere sahipti. Wat Tyler'ın isyan sırasında Londra belediye başkanı tarafından öldürülmesine rağmen isyan 5 ay daha sürdü.
Orta Çağ tarihçisi Tom Johnson 2025 yılında isyanı hakkında şunları söylemiştir:
"İngiliz tarihinin en büyük halk ayaklanmasıydı. Askerî başarısızlıklar, mali yolsuzluklar ve dört yıl içinde üçüncü kez seçim vergisi dayatılması gibi bir dizi beceriksiz kısa vadeli siyasi kararın sonucunda patlak verdi. Ancak asıl önemlisi, hükûmetin tebaasının yaşamına bu denli müdahale etmesi nedeniyle ulusal bir kriz halini almıştı."
Akademik çevrelerde isyana dair yorumlar zamanla evrim geçirmiştir. Başlangıçta İngiliz tarihinin dönüm noktalarından biri olarak değerlendirilen bu olay, özellikle Kral II. Richard'ın serflik sistemini kaldırma vaadine ve Lollard hareketine yönelik şüphelerin artmasına yol açmıştır. Ancak günümüz tarihçileri, ayaklanmanın sonraki sosyal ve ekonomik gelişmeler üzerindeki etkisi konusunda ortak bir kanaate varamamaktadır.
İsyan, yazar William Morris de dahil olmak üzere sosyalist literatürde yaygın bir şekilde yer almıştır ve 1980'lerde Birleşik Krallık'ta Topluluk Ücreti'nin uygulanmasına ilişkin tartışmalara yön vererek sol siyaset için güçlü bir sembol olmaya halen devam etmektedir.
Ayaklanma, Kraliyet güçleri tarafından bastırıldı. Ayaklanmaya önderlik eden Thomas Baker, John Ball, John Buk, Richard de Leycester ve John Wrave asılarak, sürüklenerek ve dört parçaya bölünerek idam edildiler.
Yorumlar