Kendini Aşan İnsan

Şenol YAZICI

*

İyilik, insanın en eski erdemi ve en yeni erdem arayışıdır. Tarihin bütün katmanlarında, mitlerden felsefeye, dinlerden edebiyata kadar, insanın kendini tanımlama çabasında hep bir ışık gibi parlamıştır. İyilik, yalnızca bir davranış değil, bir varoluş biçimidir; insanın kendini aşarak başkasına yönelmesidir.

İnsanın çelişkili doğası — hem cennet hem cehennem, hem soylu hem alçak — iyiliği daha da değerli kılar. Çünkü iyilik, bu çelişkilerin ortasında bir tercihtir. Bir insanın kendi çıkarını aşarak başkasının yararını gözetmesi, en ilkel içgüdülere karşı bir başkaldırıdır. İyilik, insanın hayvani yanına karşı açtığı en büyük savaştır.

İyilik, empatiyle başlar. Kendini başkasının yerine koyabilme, onun acısını kendi acısı gibi duyabilme yeteneği, insanı insan yapan en temel güçtür. Bu güç, insanı yalnızca bireysel değil, toplumsal bir varlık haline getirir. Çünkü iyilik, bireyin sınırlarını aşarak topluma yayılan bir dalga gibidir.

Ama iyilik, yalnızca bireysel bir erdem değildir. Toplumların da iyiliğe ihtiyacı vardır. Adalet, merhamet, dayanışma gibi değerler, iyiliğin toplumsal tezahürleridir. Yazarın görevi de burada başlar: iyiliği kelimelerle çoğaltmak, insanın vicdanını uyandırmak. Çünkü edebiyat, insanın en derin yaralarına dokunabilen bir iyilik aracıdır.

İyilik, ideolojilerin ötesinde bir değerdir. İdeolojiler insanı sınırlarken, iyilik insanı özgürleştirir. İyilik, bir sistemin parçası değil, insanın özünden doğan bir eylemdir. Bu yüzden gerçek iyilik, karşılık beklemez; ödül ya da ceza korkusuyla değil, içsel bir zorunlulukla yapılır.

Nietzsche’nin dediği gibi, çirkinle savaşmak yerine gözünü ondan çevirmek bir inkâr olabilir; ama iyilik, gözünü çevirmek değil, güzelliği yaratmaktır. İyilik, insanın kendi karanlığını aşarak başkasına ışık olma çabasıdır.

Sonuçta iyilik, insanın en büyük ütopyasıdır. Çünkü insan, kendi çıkarlarının ötesine geçebildiği ölçüde insan olur. İyilik, insanı yalnızca yaşatan değil, onu yücelten bir güçtür. Ve belki de bütün ütopyaların en gerçekçisi, insanın iyilikle kurduğu dünyadır.