İroninin ve Hafızanın Dansı

ŞENOL YAZICI

*

Kasım ve Atatürk Zamanı:

*

Bazı değerler vardır ki ulusların vazgeçilmezi, yapı taşıdır. O taşlardan birini çeksen yapı toptan yıkılır; sen de o enkazın altında kalırsın. Bizim için Atatürk onlardan biridir. Güncel siyasete ne kadar alet edilmek istenirse istensin, o, bu topraklarda yaşayanların ezici çoğunluğunun sarsılmaz ortak paydasıdır. Tıpkı inanç gibi, yurtseverlik gibi, toprağın kokusu gibi köklüdür bu bağ.

Ancak bizim memlekette iktidarların tarihle imtihanı hep trajikomik bir kabareyi andırır. Hani şu her devirde sahneye konan ama seyircinin artık replikleri ezberlediği o eskimez oyunu... George Orwell’ın o meşhur tespitiyle sanki yeniden yazılır her sabah: “Geçmişi kontrol eden geleceği kontrol eder; şimdiki zamanı kontrol eden ise geçmişi kontrol eder.” İktidarlar da tam olarak bunu yapar; geçmişi bugünün tuhaf konjonktürüne uydurmak için öyle taklalar atarlar ki insan, tarihin bizzat kendisinin bile bu kadar yorulmadığını düşünür. Sanki bu coğrafya birilerinin lütfuyla, bir padişah fermanıyla var olmuş gibi bir yakın tarih masalı anlatılır. Devrimler küçümsenir, "kurtuluş"un ve "kuruluş"un insanları türlü yakıştırmalarla itibarsızlaştırılmaya çalışılır. Edebiyatta buna okuru ahmak yerine koymak derler; çok anlatılırsa gerçeğin yerini alacağı sanılır. Yıllarca, yapay bir hafıza yaratmak için az çaba sarf edilmedi.

Halk ise bu mühendislikleri hep şaşkınlıkla, bazen de sessiz, ironik bir gülümsemeyle izler. Çünkü ergin bir insana nefreti aşılamak kolaydır ama sevgiyi aşılamak zordur. Hele o her devrin kullanışlı retoriğiyle "Ben seviyorum, o halde iyidir; sen de sev, ama gösterdiğim biçimde sev" demek akla ziyan bir çabadır. Nietzsche’nin dediği gibi, “İnanmak istememek, inançtan bin kat daha güçlüdür bazen.” İnsan, uğruna ölüme koşa bileceği felsefeyi, tıpkı aşk gibi kendi yaratır. Dış etkenler ne kadar zorlarsa zorlasın, kahramanı ya da simgeyi var eden yine bireyin kendi vicdanıdır.

Tarih bunun tanığıdır; üstelik sadece bizim tarihimiz değil, insanlık tarihi de bu ironik döngülerle doludur. Ne vatanından çok uzakta, denize bakan o adsız mezarda kemikleri bile kalmayan Anibal’ın; ne çağlar ötesinden "İnsan asla köle olamaz" diye haykıran Spartaküs’ün; ne Fırat kıyısında kendi inancından ellerce boğazlanan Hüseyin’in; ne de Pir Sultan’ın arkasında partiler, bakanlıklar, resmi protokoller vardır. Onları yüzyıllarca ayakta tutan, devletin sunduğu suni teneffüsler değil, halkın kendi vicdanındaki süzgecidir.

Victor Hugo ne güzel söylemiştir: “Halkın bir vicdanı vardır, kralların ise çıkarları.”

İşte halk, ihtiyacını duyduğu kahramanı ya da idolü tarihin tozlu raflarından bulur çıkarır; giydirir, süsler, zamana ve egemene inat olduğundan daha görkemli bir şekilde yeniden yaratır. Çünkü Atatürk bulunması zor, ulaşılmaz, müzelik bir tarih değildir; birilerinin soluğunu ensesinde hissedip dehşete düşeceği kadar yakın ve canlıdır hâlâ.

O yüzden Atatürk’ün, kör bir disiplin yaratmak için adını kullanan yönetimlere ya da günlük siyasetin dar hesaplarına ihtiyacı yoktur. O, hatasıyla sevabıyla artık halkındır. Sen ne kadar unutturmaya çalışırsan çalış, halk kahramanını unutmaz; çünkü o, her türlü baskıya karşı en sığınaklı limanıdır.

Bugünlerde yaşananlara bakınca, insanın gülümsemeden edemediği sahneler izliyoruz. Rüzgârın yönüne göre aniden yeşeren "Atatürk aşkları", Anıtkabir’e akın eden o devasa kalabalıklar ve ekranlarda yapılan o hararetli "samimiyet" testleri... Hani eskilerin dediği gibi, "Zor demiri kesermiş." Seçim kapıdayken, istikbal yüzde birlik oy farklarına kalmışken, partisi başka başka olsa da halktaki bu ezici sevginin görmezlikten gelinemeyeceği anlaşıldı nihayet.

Mark Twain’in mizahi dille belirttiği gibi, “Gerçek dünyayı dolaşırken, yalan yarım dünya yol alır.” Ama nihayetinde gerçek yetişir, bacayı sarar.

O yüzden niyet okumaya hiç gerek yok. Anıtkabir’e bu ülkede yaşayan her insan, her anlayış yakışır. Yeter ki o büyük insan gibi "çağdaş bilim ve akla ulaşın" deyin, yeter ki tek tipçi dayatmalardan vazgeçin.

Asıl unutulmaması gereken şudur: Siyasi çıkarlar için kullanılmayan pek az değer kaldı, bari Atatürk’ü rahat bırakalım. Çünkü kim ne yaparsa yapsın değişmez bu kural: Egemenler bir değeri kendi tekellerinden bıraktıkça, halk onu daha çok sever, daha derinden kucaklar. Kendi özünden kopmayan her hakikat gibi o da en nihayetinde sahibine, yani halka geri döner.