Bir Kültür Olarak Aşure Günü

Irak'ta Kerbela valiliğinin bir şehir El Hindistan'da Aşura Gününde Muharrem Yası Kapsamında her yıl yapılan Tuwairij koşusu

Anlamı ve Tarihçesi

Aşure belleğimizde türlü malzemeyle hazırlanan kaselerle dağıtılan hoş bir tatlının dağıtıldığı gün olarak yer alsa da normalde bir takvim günüdür, o tatlıya da o gün adını verir. Hicrî takvimin ilk ayı olan Muharrem ayının onuncu gününe denk gelir.

Hicri takvim her yıl 10 gün öne gelir. Geçen yıl 26 Haziran 2025'te olan Hicri yılbaşı bu yıl 16 Haziran 2026 Salı günü başladı. Böylece Muharrem ayının ilk günü de 16 Haziran tarihine denk geldi. Hicri takvim hesaplamalarına göre Muharrem ayının 10. günü ise 25 Haziran 2026 Perşembe günü denk gelmiştir.

Aşure kelimesi Arapça "onuncu" anlamına gelen "ʿĀshūrāʾ" kelimesinden türetilmiştir.

İslam inancına göre bu gün, birçok önemli olayın meydana geldiği kutsal bir gündür. En bilinen olaylar şunlardır: Hz. Nuh’un tufandan kurtulması ve gemisinin Cudi Dağı’na oturması, Hz. Musa ve İsrailoğullarının Firavun’un zulmünden kurtarılması, Hz. Âdem’in tövbesinin kabul edilmesi, Hz. İbrahim’in ateşten kurtulması, Hz. Yusuf’a kavuşuluşu, Hz. Yunus’un balığın karnından çıkışı ve Hz. İsa’nın doğumu.

Dağıtılan, günden adını alan tatlı aşureye yüklenilen anlamsa türlü rivayetlerle oluşmuştur. Bunlardan biri Hüseyin ve arkadaşları Kerbela'da kuşatılınca yiyecek sıkıntısı başlar ve ne bulurlarsa onunla yaptıkları yemektir. Diğeri Nuh Tufanı sırasında seçilmiş insan ve hayvanların bindiği gemide yiyecek azalınca geride kalan malzemelerle yaptıkları yemek rivayetine atıfla Aşure hazırlanır ve dağıtılır.

İslam peygamberi Muhammed'in Torunu Hz. Hüseyin ve yanındaki 72 kişinin öldürülmesi de 10 Muharrem 61 (680) gününe denk gelir. Bu nedenle o tarihten bu yana Alevi ve Şiilerce matem günüdür.

Bu olay, Alevi ve Şiîler için hem dini hem de hüzünlü bir toplumsal hafıza oluşturur; matem süresince düğün ve eğlencelerden kaçınılır, mersiyeler okunur ve hayır işleri yapılır .

Dini ve Kültürel Önemi

Aşure Günü aynı zamanda orucun tutulduğu özel bir gündür. Hz Muhammed Aşure gününü oruç tutma bakımından önemle tavsiye etmiş ve bu orucun bir önceki veya bir sonraki günle birlikte tutulmasıyla Yahudilere muhalefet edilmesini bildirmiştir .

Bu yıl için düşünürsek 24-25-26 Haziran'da oruç tutulması tavsiye edilir.

Aşure orucu, geçmiş yılın günahlarının affedilmesine vesile olur ve hayır işlemek, ihtiyaç sahiplerine yardım etmek bu günün faziletli amelleri arasında sayılır

Geleneksel olarak, Aşure günü tatlı yapılır ve paylaşılır. Tatlılarda buğday, nohut, fasulye, kuru üzüm, incir, kayısı, ceviz ve fındık gibi çeşitli bakliyat ve yemişler bir araya getirilir ve pişirilir

Farklı malzemelerin tek bir kazanda birleşmesi, toplumdaki birlik, paylaşma ve bereketi simgeler

Günümüzde Müslüman toplumda birbirine ikram ve komşuluk ilişkilerini güçlendirme ritüeli olarak uygulanır .

Özellikle Anadolu’da, Nuh’un tufanda gemide bulunan malzemelerle yaptıkları yemek rivayetine atıfla Aşure hazırlanır ve dağıtılır .

Alevî ve Şiî Gelenekleri

Alevî ve Şiîlerde Muharrem ayında, özellikle Aşure günü, matem uygulanır. Alevîler, On iki İmamların acılarını anmak ve insanlık değerlerini hatırlamak için bu günü tutarlar

Matem süresince canlılara eziyet edilmez, kurban kesilmez, bıçağa el sürülmez ve oruç tutulur. 12 gün süren orucun ardından 12 malzemeden yapılan Aşure hazırlanır ve toplulukla paylaşılır

Bahreyn'de Muharrem matemi çerçevesinde SİNE VURAN ŞİİLER

Özetle

Aşure günü Muharrem ayının 10. günüdür ve hem Şii hem Sünni inançlarına göre kutsaldır

Tarihî olaylarla ve dini rivayetlerle bağlantılıdır: Nuh Tufanı, Hz. Musa’nın Firavun’dan kurtuluşu, Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehit edilmesi gibi

Oruç tutulur, dua edilir ve hayır işleri yapılır

Aşure tatlısı yapılır ve paylaşılır; bu, birlik, paylaşma, bereket ve toplumsal dayanışma simgesidir

Aşure Günü, hem manevi hem de toplumsal bir değer taşıyan, kültürel ve dini hafızayı canlı tutan özel bir gündür.