SAPPHO
- maviADA
- 3 saat önce
- 4 dakikada okunur
SAPPHO
(MÖ. 6. yüzyıl)
Eski Yunan Edebiyatının en büyük lirik sanatçılarındandı.
Şiirlerinde daha çok aşk temasını işlemiştir.
Bu kadın sanatçı, lirik şiirin kurucusu olarak da kabul edilir.
Lirik şiir, bireysel duygulara odaklı müzik eşliğinde okunan şiirdir.
Sappho’nun şiirlerinden geriye bazı küçük parçalar kalmıştır.
Sappho, Antik Yunan’ın en büyük lirik şairlerinden biri olarak aşkı, tutkuyu ve kadın deneyimini benzersiz bir içtenlikle dile getirmiştir. Onun parçalı halde günümüze ulaşan şiirleri, yalın dili ve güçlü imgeleriyle hâlâ çağdaş bir yankı uyandırır.
Sappho’nun Yaşamı
Doğum ve ölüm: MÖ 630 civarında Lesbos Adası’nda doğmuş, MÖ 570 civarında ölmüştür.
Ailesi: Aristokrat bir aileden geldiği, üç erkek kardeşi olduğu ve Cleïs adında bir kız çocuğu bulunduğu düşünülmektedir.
Sürgün: MÖ 600 dolaylarında Sicilya’ya sürgün edilmiştir.
Efsanevi son: Bir söylenceye göre, karşılıksız aşk yaşadığı Phaon yüzünden Lefkada kayalıklarından atlayarak intihar etmiştir.
Şiirleri ve Temaları
Lirik şiir: Müzik eşliğinde söylenmek üzere yazılmıştır; bireysel duygulara odaklanır.
Ana temalar: Aşk, kadınlar arası dostluk, doğa güzellikleri, aile ve din.
Dil ve üslup: Yalın, doğrudan, imgelerle zengin; Aiol lehçesinde yazılmıştır.
Eserler: Yaklaşık 10.000 dize yazdığı düşünülse de günümüze yalnızca parçalar ulaşmıştır. Tam olarak korunan tek şiiri “Afrodit’e Yakarış”tır.
Şiir Örnekleri
Sappho’nun şiirleri çoğunlukla fragmanlar halinde günümüze gelmiştir. İşte kısa bir örnek:
Bana yeniden yardım et, tanrıça,
Aşkın kanatlı gücüyle
Kalbimi yatıştır, Afrodit.
Bu dizeler, onun aşkı hem kutsal hem de kişisel bir deneyim olarak gördüğünü gösterir.
Sanatına Dair Yorum
Kadın sesi: Antik Yunan’da kadınların sesi çoğunlukla susturulurken, Sappho kendi duygularını ve kadın deneyimini cesurca dile getirmiştir.
Edebi miras: “Onuncu Müz” olarak anılmış, Dokuz Lirik Şair arasında yer almıştır.
Etkisi: İngilizcedeki sapphic ve lesbian sözcükleri onun adı ve yaşadığı ada Lesbos’tan türemiştir.
Sanatsal yenilik: Şiirlerinde bireysel duyguların ön plana çıkması, lirik şiirin doruğunu temsil eder.
Değerlendirme
Sappho’nun şiirleri, bireysel duyguların evrensel bir dile dönüşebileceğini kanıtlar. Onun sanatındaki samimiyet, duygusal derinlik ve estetik zarafet, yalnızca kadınlar için değil, tüm insanlık için kalıcı bir yankı uyandırır. Bugün bile Sappho, aşkın ve bireysel ifadenin en güçlü şairlerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Sappho (yaklaşık MÖ 630 – MÖ 570), Lesbos adasındaki Erosos ya da Midilli (Mytilene) kentinde yaşamış Antik Yunan şairidir.
Sappho, müzik eşliğinde söylenmek üzere yazılan lirik şiirleriyle tanınır. Antik Çağ'da en büyük lirik şairlerden biri olarak kabul edilmiştir; kendisine "Onuncu Müz" ve "Kadın Şair" gibi ünvanlar verilmiştir. Şiirlerinin büyük kısmı günümüze ulaşmamıştır; elde kalanlar ise çoğunlukla parçalar hâlindedir. Sadece Afrodit’e Yakarış (Ode to Aphrodite) başlıklı şiirinin tam metni korunmuştur. Lirik şiirlerinin yanısıra, antik dönem yorumcuları onun "elegi" ve "yambik" şiirler de yazdığını belirtmiştir. Sappho'ya atfedilmiş üç epigram günümüze ulaşsa da, bunların aslında aynı donemde onun tarzında yazılmış taklitler olduğu düşünülmektedir.
Sappho'nun yaşamı hakkında çok az bilgi vardır. Lesboslu varlıklı bir aileye mensuptur; ancak anne ve babasının adları kesin değildir. Antik kaynaklara göre üç erkek kardeşi vardır: Charaxos, Larichos ve Eurygios. 2014'te keşfedilen Kardeşler Şiiri (Brothers Poem) adlı parçada Charaxos ve Larichos'un adları geçmektedir. Ayrıca Cleïs adında bir kız çocuğu olduğu düşünülmektedir; bu isim Sappho'nun 98 ve 132 numaralı şiir parçalarında geçer. MÖ 600 dolaylarında 'Sicilyaya sürgün edilmiştir ve MÖ 570 civarına kadar şiir yazmaya devam etmiş olabileceği düşünülmektedir. Bir efsaneye göre, karşılıksız aşk yaşadığı Phaon adlı bir sandalcı yüzünden Lefkada kayalıklarından atlayarak intihar etmiştir.
Sappho oldukça üretken bir şairdi; yaklaşık 10.000 dize yazdığı düşünülmektedir. Antik dönemde en çok aşk temalı şiirleriyle tanınsa da, günümüze ulaşan metinlerde aile ve din gibi temalar da yer '''almaktadır. Şiirlerini hem bireysel hem de koro degerlendirimi için yazmış olabileceği düşünülmektedir. En çok bilinen ve en iyi korunmuş parçalar kişisel duyguları konu alır ve muhtemelen bireysel olarak seslendirilmek üzere yazılmıştır. Şiirleri; yalın dili, canlı imgeleri ve doğrudanlığıyla öne çıkar. Şiirlerini hangi bağlamda yazdığı uzun süredir akademik tartışma konusudur; en çok kabul gören yorumlar, onun eğitimsel ya da dinsel bir işlev üstlendiği ya da sempozyumlar(eğlence ve şiir toplantıları) için yazdığı yönündedir.
Sappho Şiirlerinden Örnekler
1
Söyleyin herkese
En güzel türküleri çağıracağım bugün dostlarım için
2
Biz tadını çıkaracağız
Beğenmeyen varsa uğursuzluk eksilmesin başından!
3
Durup yatağımın başında
Yaldızlı çarıklarıyla birden uyandırdı beni tan
4
Sordum kendime Sappho, dedim,
elinden ne vermek gelir her şeyi olan Aphrodite gibi birine?
67Başa beladır varlık, erdem olmayınca yanında.
74
Önce ay battı sonra da yedi yıldızı Ülkerin
Gece yarısı, akıyor çağ, yalnızım yatağımda
97Dizlerimi çözen acı tatlı varlık baş edilmez Eros, sarsalar beni
100Çok daha tatlı sesi lir sesinden
101Musalar uğrağı bu evde ağıt yakmak olmaz, yakışmaz bize.
104
Gelmiyor elimden mekik dokumak anacığım
Yeniğim bir oğlanın özlemine Afrodit yüzünden
121Tan dağıtır, sen bir araya getirirsin akşam yıldızı,
Kuzuları, keçileri, her şeyi, ayırırsın ama anayla kızı
132Ne bal ne bal arısı dilerim
141
Güzel bir kızım var, sevdiceğim Kleisim
altın çiçeklere benzeyenim benim
değişmem onu tüm Lidya’ya güzel Lesbos’a bile
15
Öldü genç Adonis, vah ne edelim Kyteralı,
dövünün kızlar yırtın üstünüzü başınızı vah Adonis
154-155
Güzel bir düş alış verişti Andoromeda’nınki
neden kınamaktasın Safo, cömert Afrodit’i?
160
ERKEK
Söyleyemiyorum istediğimi
utancım önlüyor beni
KADIN
Özlemin soyluya güzele olsa kötü şeylere oynamasa dilin örtmezdi utanç gözlerini söylerdin hakça yakışığını
161dostça dur karşımda gözlerimin önüne ser güzelliğini
172iki kat olsun bu gecenin uzunluğu.
14Sessizlik içindeydi gökler Ambrosia hazır bekliyordu şarap testisinde. Hermes doldurup şarabı tas tas sunuyordu tanrıların eline
19Kim çiçek takınırsa ona yaklaşır mutlu Üç Güzel:
unutma, süssüz bir başa bakmaz kimseler
23 Yumuşak çimenleri ezen incecik ayakları gibi Giritli kızların se
37 Gel, Kıbrıslı Ece!
Aşkınla karıştırdığın nektarı doldur altın kupalarımıza.
38 (Aphrodite’ye Yakarış)
Geleceğin varsa, şimdi gel, kurtar beni
kuşkudan,
ne diliyorsa gönlüm yerine getir,
sende katıl benimle savaşa.
41denizcilerdir, diyor, yeryüzünde göze en güzel görünen şey;
bense kişi kimi seviyorsa, diyorum odur en güzel.
77Ne garip!
En iyi davrandıklarım bugün en çok incitenler beni
88
Tanrı çocuğu altın;
ne kurt kemirebilir altını, ne güve;
insan yüreğinden çok daha dayanıklı
Yorumlar