Ocak Ses Şiir

GÜRÜLTÜDEN ŞAİR ÇIKAR, SESSİZLİKTEN ENVER GÖKÇE
*
ŞENOL YAZICI
*
"Biz olmasak Taşova'nın tütünü, Kütahya'nın çinisi,
Yani bizsiz
Anne dizi, kardeş dizi, yar dizi
Güzel değildir."
Böyle yazardı o siyah beyaz posterde.
Zafer Çarşısı bildiğin gibi değil; Ankaralı üniversitelilerin Kâbesi... Çay nispeten ucuz, kitapçılar adım başı. "Asr-ı Saadet" devri o devir, öyle sanıyoruz. Oysa yanı başımızda başka bir tarih yazılıyor. Başka posterlerde başka dizeler asılı:
"Tank paletleriydi alanda dönen
Kusan namlularda, kalleş ölümcül"
Altında aynı imza: Enver Gökçe.
Şimdi altımızda bilmem kaç beygir arabalarımız, yatlarımız, katlarımız, bankada paralarımız olsa da bir daha asla o tadı yakalayamadığımız aç, sefil ama dehşetli umutlu, kendi intiharına yürüyen öğrencilerdik. Vatan elden gidiyordu ve kurtarmak nasıl olmuşsa bize bırakılmıştı. Bize müsamere grubunun trampet takımı gibi gelmişti gördüklerimiz; oysa gerçekte kıyametin öncü davulcularıydı, bilmiyorduk.
Zafer Çarşısı’nda hiç görmediğimiz kadar kitap vardı ve sıcak çay. Kız erkek bütün arkadaşlarımız orda olurdu. Ankara'da ölüm kol geziyordu ve Zafer nispeten güvenliydi. bilerek gelirlerdi. Ve devrim konuşurduk, ölen arkadaşlarımızı konuşurduk, film konuşur gibi… Duvarlara dev posterler asarlardı. En vurucusundan siyah beyaz bir fotoğraf ve bir kavga şairinin birkaç dizesiyle sol yumruğunu kaldırıp yürüyecek gibi duran kâğıtlar... Fazıl Hüsnü’yü, Ümit Yaşar’ı biliyorduk ama bunlar başka şairlerdi: Enver Gökçe, Arif Damar ve usul usul Ahmed Arif… Denizler asılmış, ötekiler Nurhak’ta düşmüş, uzantılarının da darağaçları kuruluyordu. Kıyametin öncü sesleriydi aslında duyduklarımız ama biz, ilk çiçeklerini açan gündoğdular gibi güç sarhoşuyduk.
Türk edebiyatının tuhaf, bir o kadar da dürüst bir huyu vardır. Şairlerini sever; ama mümkünse öldükten sonra. Yaşarken aç bırakır, işsiz bırakır, kitaplarını bastırmaz; öldükten sonra adına sempozyum düzenler. Türkiye böyledir; ağaçlarını keser, sonra ağaç bayramı yapar. Irmaklarını kurutur, sonra suyun önemini anlatır. Şairlerini açlıktan öldürür, sonra pullarını bastırır.
Enver Gökçe de bu "kadim" gelenekten nasibini fazlasıyla aldı. 1920’de Erzincan’ın Eğin’inde doğdu, 11981’de Ankara’da, bir huzurevi odasında sessizce öldü. Aradaki altmış bir yılın önemli bir bölümü devletle, yoksullukla, sürgünle, hapislikle ve unutulmayla geçti. Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ni bitirdi ama diploma bazen ekmek yerine geçmiyor; hele bir de iktidarların sevmediği türden fikirleriniz varsa. Zaten kendisi de o meşhur soruyu boşuna sormamıştı:
"Sen işsizsin ben işsizim
Bir iş de biz mi yaratalım?
Yani ille de adam mı asalım?"
Bugün gençlere sorulsa Enver Gökçe’nin şiirlerinden çok, hakkında yazılan o üç kelimelik ezberi bilirler: "Toplumcu gerçekçi şairdir."
Ne tuhaf ne steril ne bürokratik bir tarif! Kartal için "uçan hayvandır" demek gibi. Doğrudur ama yetmez. Sanki Kemaliye’nin sarp taşlarından değil de bir bakanlık dosyasının içinden çıkmıştır bu etiket. Çünkü Enver Gökçe’nin şiirindeki mesele yalnızca toplum değildir. Onun şiirinde halk vardır ama folklor yoktur; köy vardır ama köycülük yoktur, yoksulluk vardır ama dilencilik yoktur. Öfke vardır ama slogan fazla uzun yaşamaz. Şiiri, meydan konuşmasıyla türkünün tam ortasında durur. Sanki bir bozlak ayağa kalkmış da yürümeye başlamıştır.
"Görünmez bir yerimden vurulmuşum
Yaram azgın
Beni bir tenhaya çekip
Öldürseler diyorum."
Bugün dönüp baktığımda Enver Gökçe’nin şiirindeki en büyük yeniliğin ideolojisi değil, sesi olduğunu düşünüyorum. Nâzım Hikmet’in sesi uzaktan gelen bir tren düdüğü gibidir. Ahmed Arif’in sesi bazalt kayalıklar gibidir. Enver Gökçe’nin sesi ise kalabalık bir köy meydanından yükselir.
Bir kişi konuşmaz onun şiirinde; bir halk konuşur. Bir ağız değil, yüz ağız vardır. Belki de bu yüzden şiirleri okunurken değil, söylenirken tamamlanır. Fakat bizim edebiyat dünyamız biraz gösteriş sever. Şairlerin yoksulluğunu romantize eder ama yoksulları sevmez. Halk şiirine hayrandır ama halkla aynı masaya oturmak istemez. Türküleri alkışlar ama türkü söyleyenin nasırlı ellerine bakmaz.
Enver Gökçe tam da bu rahatsız edici noktada durur. Şiirini süslemek yerine sertleştirir, parlatmak yerine topraklar. Onun dizelerinde cilalı salon lambaları değil, isli gaz lambaları yanar. Bazı eleştirmenlerin onu "büyük şair" diye överken bile biraz çekinerek konuşması bundandır. Çünkü Enver Gökçe yalnız bir şair değil, aynı zamanda kapının eşiğinde bekleyen bir vicdan sorusudur.
Şunu sorar: "Bu ülkeyi gerçekten seviyorsanız, neden onun insanlarından utanıyorsunuz?"
Sorunun cevabı ağırdır. O yüzden şairi müzeye kaldırmak daha güvenlidir. Oysa o, Dost’a seslenirken bile bu toprakların gerçeğini yüzümüze çarpar:
"Eğin viran olmuş bülbül ötmüyor
Sılada sevdiğim gözden gitmiyor
Yıktı beni bu zalim gurbet
Artık takatim yetmiyor."
Bugün birçok şair sözcüklerden ev inşa ediyor. Enver Gökçe ise sözcüklerden ocak kuruyordu. Aradaki fark büyüktür: Ev sizi korur, ocak sizi ısıtır. Evde yalnız yaşayabilirsiniz ama ateş tek kişilik değildir. Onun şiirlerinde sürekli bir kalabalık dolaşır; ölmüş dedeler, sürgüne gönderilmişler, yarım kalmış aşklar, ellerini toprağa gömerken türkülerini de gömen kadınlar... Sanki Anadolu bir insan olmaya karar vermiştir de Enver Gökçe’nin ağzından konuşuyordur.
Belki de bu yüzden şiirleri yaşlandıkça gençleşiyor. Çünkü moda eskir, acı eskimez; ideolojiler değişir, vicdan değişmez.
Ben Enver Gökçe’yi okurken bazen şiir okumuyormuşum gibi hissederim. Sanki yaşlı bir Anadolu ağacı konuşuyordur da ben dinliyorumdur. Gövdesine yıllarca balta vurulmuş, dalları kırılmış, kabuğu çatlamış, kimi zaman kurudu sanılmış ama her bahar inadına yeniden yaprak vermiş bir ağaç. Edebiyat tarihleri onu "toplumcu gerçekçi" diye yazadursun, bence onun asıl başarısı toplumcu olması değil, bütün o cenderenin içinden insan olarak çıkabilmesidir. Zira bu ülkede çok insan şair oldu ama çok azı şiirin içinden geçip insan kalabildi.
Bazı şairler şiir yazar, bazıları şiirin içine gizlenir. Enver Gökçe ikinci gruptandır. Onu kitapçı raflarında açıp okumazsınız; bir dağ yamacında yürürken rastlarsınız, bir türkü söylenirken duyarsınız, bir ihtiyarın susuşunda fark edersiniz.
"Benim de payıma düştü
Acıların en büyüğü
Ölüm değil
Unutulmak."
Oysa unutulmadı. Şairlerin mezarı olur ama seslerin olmaz. İnsan öldü, ses kaldı. Üstelik yıllarca susturulmaya çalışıldığı için bir kuyunun içine bağırılmış gibi daha da derinleşti o ses.
Bugün Zafer Çarşısı’nın o eski gürültüsü çoktan dağıldı. O günlerin trampet sesleri sustu. Ama dağın karşı yamacından gelen o yankı hâlâ sürüyor. Belki şiir dediğimiz şey de tam olarak budur: Gürültüden şairlerin çıktığı yerde, sessizlikten Enver Gökçe’nin kalması; yani sesin, insandan daha uzun yaşaması.



















































Yorumlar