Hasan İzzettin Dinamo
- maviADA
- 2 saat önce
- 3 dakikada okunur
Hasan İzzettin Dinamo (1909, Akçaabat, Trabzon - 20 Haziran 1989), Türk yazardır.
Yaşamı
1909 yılının 1 Ocak gününde Trabzon'un Akçaabat ilçesinin Ahadanda köyünde doğdu.
Ailesiyle önce İstanbul'a sonra Samsun'a yerleşti. Babası ve büyük ağabeyi I. Dünya Savaşı'nda öldü. Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü'ndeki eğitimini tamamlayamadan ayrılan yazar, geçimini çeviriler yaparak ve özel ders vererek sağladı.
Dinamo, gençliğinde bireysel şiirler yazsa da Nâzım Hikmet'in şiirleriyle tanışınca kendine toplumcu bir çizgi çizdi. Yazdığı Tren adlı şiirinde işçi haklarından bahsetmesi nedeniyle dört yıl hapis yattı. 6-7 Eylül Olayları sırasında İstanbul'da yaşanan olaylar ve meydana gelen büyük patlamalardan sorumlu tutularak hapsedildi.
Nâzım'ın yanında, Sabahattin Ali, Rıfat Ilgaz ve A. Kadir gibi şairlerle birlikte çalıştı. Sekiz ciltlik Kutsal İsyan ve Savaş ve Açlar gibi önemli romanlara imza attı. 1977 yılında, Kutsal Barış adlı romanıyla, Orhan Kemal Roman Armağanı'nı kazandı. Genellikle savaş dönemini anlatan romanlarının yanında şiir kitapları ve bir de öykü kitabı bulunmaktadır. İlk şiirlerinde Rıza Tevfik, Yusuf Ziya, Orhan Seyfi'nin etkileri görülür. Servet-i Fünûn dergisinde hece vezniyle şiirler yazmıştır. Aruz ölçüsünü kullanmış olsa da yeniden heceye dönmüştür. Hapiste sayısız şiirler, romanlar, destanlar yazmıştır.
"
Kuğunun son türküsü:
Hasan İzzettin Dinamo
İnsanın ruhu kimi zaman acılarla olgunlaşır, yaşadıkları ne denli trajik olsa da onun zihin ve hayal dünyasının besini haline dönüşebilir. Hasan İzzettin Dinamo da küçük yaşta, yetimhanelerde, okullarda kitapların peşinden koşan, şiirler karalayan, çeviriler yapan bir genç olarak yetiştirir kendini.
Trabzon kökenli Hasan İzzettin Dinamo, geçim sıkıntısı nedeniyle İstanbul'a taşınan ailenin bir bireyi olarak, Meşrutiyet heyecanının henüz dinmediği 1909'da İstanbul'da doğar. Ancak Balkan Savaşları nedeniyle İstanbul muhacirlerle dolup salgın hastalıklar, açlık başlayınca aile bu kez Samsun'a taşınır. Burada hayatı tanımaya başlayan Hasan İzzettin Dinamo, çocuk gözüyle Ermeni tehcirine, bunu izleyen günlerde babasının ve ağabeyinin savaşa gidişine tanık olur. Kısa süre sonra ölüm haberleri gelir. Annesini de kaybedince kızkardeşleriyle ortada kalakalmıştır. Bundan sonrası yetimhanelerde bir dilim kuru ekmek peşinde, endişelerle, yalnızlığın ruhunda açtığı derin uçurumlara düşme korkularıyla geçecektir. Savaşlar ve Açlar ile Öksüz Musa adlı otobiyografik romanlarında o günleri acıya batırılmış kalemle yazacaktır sonradan. Sokaklarda, terk edilmiş evlerde, kuytularda yatıp kalkan üstü başı perişan, açlıktan bir deri bir kemik kalmış, ağlaşıp duran çocuklar, acıyan ahali tarafından toparlanıp İstanbul'a gönderilir. Doğduğu ama ailesinin tutunamadığı kentte de onu açlık ve kimsesizlik beklemektedir.
...
Hasan İzzettin Dinamo ile ilgili bir kitap yazan Ömer Asan'ın (Belge Yayınları) saptamalarına göre, Sivas Öğretmen Okulu'nda sosyalist öğretmenlerle tanışması, onlarla birlikte Adım adlı bir dergi çıkarmaya başlaması ve Nâzım Hikmet'in şiiriyle karşılaşması onun hayat çizgisini de değiştirecektir. Nâzım'ın 835 Satır'ını okuduğunda kâğıda kaleme sarılır:
"Sivas yaylasında ne güzel esiyorsun Nazım
Kızılırmağın çağıltısı
Gürleyüğün göğe başı çekişi
Renk renk bulut bahçelerinin süsleyişi ufukları
Seninle çok daha güzel,çok daha güzel anladım.
Seni izliyorum adım adım
Nazım!"
Sivas'tan sonra öğretmenlik yapmak yerine Gazi Eğitim Enstitüsü'ne kayıt yaptırır. Burada, toplumcu edebiyatın büyük isimlerinden Sabahattin Ali ile kesişecektir yolları. Sabahattin Ali ona, adını Nâzım'dan duyduğunu söyleyecek, ilgi gösterecektir.
Şiirleriyle adını usul usul duyurmakta olan Dinamo'ya sadece edebiyat çevresi ilgi göstermez; devletin de takibe aldığı kişilerdendir artık.
Cezaevine tıkılması için geçer akçe bir bahaneye de gerek yoktur: Trenlerle ilgili bir şiiri "İsmet Paşa'nın tren siyasetine aykırı bulunduğundan" tutuklanır. Dört yıl ceza alır. Ancak Ankara Hapishanesi ona bambaşka bir özgürlük alanı açar: Nâzım Hikmet de bir süre sonra onun koğuşuna konacaktır.
...
"
Eserleri
Şiir
Deniz Feneri (1937)
Karacaahmet Senfonisi (1960)
Özgürlük Türküsü (1971)
Mapusanemden Şiirler (1974)
Sürgün Şiirleri (1975)
Gecekondumdan Şiirler (1976)
Kavga Şiirleri (1977)
Çoban Şiirleri (1982)
Nazım'dan Meltemler (1989)
Tüyuğlar (1990)
Roman
Kutsal İsyan (Sekiz cilt, 1966-1968)
Ateş Yılları (1968)
Savaş ve Açlar (1968)
Kutsal Barış (Yedi cilt, 1972-1976)
Öksüz Musa 1973)
Musa'nın Mapushanesi (1974)
Koyun Baba (1976)
Musa'nın Gecekondusu (1976)
Türk Kelebeği (1981)
Açlık (1982)
Adalet Sıtması (1983)
Anadolu'da Bir Yunan Askeri (1988)
Öykü
Savaşta Çocuklar (1981)
Sübyan Koğuşu
Anı kitapları
6-7 Eylül Kasırgası (1971)
İkinci Dünya Savaşı'ndan Edebiyat Anıları (1984)
TKP ve Aydınlar (1989)
Yorumlar