İLBER ORTAYLI

İlber Ortaylı (21 Mayıs 1947, Bregenz - 13 Mart 2026, İstanbul), Türk tarihçi, akademisyen ve yazardır. Türk Tarih Kurumu şeref üyesiydi. Ortaylı, Uluslararası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu üyesi ve Avrupa İranoloji Cemiyeti ve Avusturya-Türk Bilimler Forumu üyesiydi.

ÖLÜM

Diyabet, böbrek yetmezliği ve prostat ameliyatı sonrası gelişen komplikasyonları takiben çoklu organ yetmezliği sonucu Koç Üniversitesi Hastanesinde 13 Mart 2026 tarihnde 78 yaşında öldü.

Hayatı

Ailesi

Kafkasyalı Karaçay asıllı annesi Kırım'ın önde gelen asilzade ailelerinden Karaşay ve Çarlar'ın prenslik verdiği ve Kırım mirzalarından olan Şirinski ailesinden ve Stalingrad'da Rus dili ve edebiyatı okumuş olan Şefika Ortaylı (1918-2020), babası ise Kırım doğumlu, Türkçeye Kırım tarihi ve Tatarlar üzerine eserler ve makaleler çevirmiş bir uçak mühendisi olan Kemal Ortaylı'dır. Annesi Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Rus Dili ve Edebiyatı Bölümünde yıllarca hocalık yapmıştır. Ortaylı, Türkçe, Almanca ve Rusçanın konuşulduğu ev ortamında büyümüştür. Enver, Emeldar ve Nuriye adlarında üç kardeşi vardır.

21 Mayıs 1947 tarihinde Müttefik işgali altındaki Avusturya'nın Bregenz şehrinde Kırım Tatarı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. İki yaşındayken ailesiyle birlikte Türkiye'ye göç etti. İlk ve orta öğrenimini İstanbul Avusturya Lisesinde tamamladı. 1965 yılında Ankara Atatürk Lisesinden mezun oldu.

Akademik kariyeri

1970 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümünü bitirdi. Burada Şerif Mardin, Halil İnalcık, Mümtaz Soysal, Seha Meray, İlhan Tekeli, Mübeccel Kıray'ın öğrencisi oldu. Ayrıca sınıf arkadaşları arasında Zafer Toprak, Mehmet Ali Kılıçbay ve Ümit Arslan da vardı.

Viyana Üniversitesinde Slav ve Doğu Avrupa dilleri hakkında öğrenim gördü.[2] Yüksek lisans çalışmasını Chicago Üniversitesinde Halil İnalcık ile yaptı. "Tanzimat sonrası mahallî idareler" başlıklı tezi ile Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde 1974 yılında doktor, "Osmanlı İmparatorluğu'nda Alman Nüfuzu" adlı çalışmasıyla 1979'da aynı Fakültede doçent oldu.

1982 yılında üniversitelere uygulanan siyasi yaptırımlara tepki olarak görevinden istifa etti. Bu dönemde Viyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskova, Roma, Münih, Strazburg, Yanya, Sofya, Kiel, Cambridge, Oxford ve Tunus'ta ders, seminer ve konferanslar verdi.

1989'da Türkiye'ye dönerek profesör oldu ve 1989-2002 yılları arasında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinin idare tarihi ana bilim dalının başkanlığını yaptı.

İLBER ORTAYLI Gençlik yıllarından

2002 yılında Galatasaray Üniversitesine, iki yıl sonra ise Bilkent Üniversitesine konuk öğretim üyesi olarak geçti. Son olarak Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve MEF Üniversitesi Hukuk Fakültesi Türk Hukuk Tarihi derslerini verdi. Galatasaray Üniversitesi senatosu üyesiydi. İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Hukuk Tarihi Ana Bilim Dalı üyesiydi.

2005 yılında Topkapı Sarayı Müzesi Müdürü oldu. Yedi yıl bu görevde kalan Ortaylı, 2012 yılında yaş haddinden emekli oldu ve görevi Ayasofya Müzesi Müdürü Haluk Dursun'a devretti.

Ortaylı, Uluslararası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu ve Avrupa İranoloji Cemiyeti ve Avusturya-Türk Bilimler Forumu üyesiydi. 2018 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı bakanlık danışmanı oldu.

Tarih Vakfı ve Afet İnan ailesinin iş birliğiyle iki yılda bir verilen Afet İnan Tarih Araştırmaları Ödülü'nün 2004 yılındaki sahipleri İlber Ortaylı'nın da içinde bulunduğu jüri tarafından belirlenmiştir. 2009 yılında İzmir Kitap Fuarı'na katılmıştır. Millî Saraylar Daire Başkanlığının Dolmabahçe Sarayı'nda düzenlediği "Vefatının 150'nci yılında I. Abdülmecit ve dönemi" başlıklı uluslararası sempozyumun açılış ve kapanış oturumlarına katılmıştır.

Ortaylı, ileri seviyede Almanca, Rusça, İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Farsça ve iyi seviyede Latince bilmekteydi.

Özel hayatı ve ölümü

1981 yılında Mersin senatörü Dr. Talip Özdolay'ın kızı Ayşe Özdolay ile evlendi ve bu evlilikten Tuna adında bir kızı oldu. On sekiz yıllık birliktelikten sonra 1999 yılında boşandı. İlber Ortaylı'nın ayrıca çocukluğundan beri büyük bir tutku ve özenle biriktirdiği minyatür otomobillerden oluşan büyük bir koleksiyonu vardır. 5 Aralık 2025 tarihinde bacağındaki iltihaplanma nedeniyle hastaneye kaldırıldı. Ortaylı, kısa süre içinde taburcu edileceğini açıkladı. Ortaylı, Ocak 2026'da geçirdiği prostat ameliyatı sonrası başlayan komplikasyonlar, diyabet ve kronik böbrek yetmezliği nedeniyle 2026 Mart ayının başında Koç Üniversitesi Hastanesine yatırılmıştır. Yaklaşık 5–6 gün yoğun bakımda tedavi görmüş ve 9 Mart 2026 civarında entübe edilmiştir. 11 Mart 2026'da gazeteci Fatih Altaylı, Ortaylı'nın ciddi sağlık sorunları yaşadığını belirterek Ortaylı için dua edilmesini istedi. Aynı gün Ortaylı'nın ailesi, Ortaylı'nın beş gündür yoğun bakımda tedavi gördüğünü ve sağlık durumunun stabil olduğunu açıkladı. Durumu ağırlaşarak 13 Mart 2026'da çoklu organ yetmezliği sonucu öldü.

Ailesi tarafından yapılan resmî açıklamada şöyle denilmiştir: "Ailemizin büyüğü İlber Ortaylı'yı 13 Mart 2026 gününde kaybettik. Uzun süren ve giderek karmaşıklaşan sağlık sorunlarına rağmen hayata duyduğu merakı, insanlarla bir arada olma arzusu hiç azalmadı ve gücü yettiğince bildiği gibi yaşadı."

Ölüm haberi üzerine Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA), Sağlık Bakanlığı ve birçok resmî kurum başsağlığı mesajı yayımlamıştır.

Televizyon programları ve yazıları

2004 yılında TRT 2'de başlayıp TRT Türk'te hafta sonları yayımlanan "İlber Ortaylı ile" adlı belgeseli sunmuştur. NTV'de "İlber Ortaylı ile tarih dersleri" adında bir program yapmıştır. Bloomberg HT kanalında da "İlber Ortaylı ile zaman kaybolmaz" adlı bir program yapmıştır. Yeniden NTV'de 5 Kasım 2012 ile 11 Mart 2013 arasında gazeteci-yazar Mehmet Barlas ile birlikte "Her zaman" isimli bir tarih programı yapmıştır. 2024 yılı ekim ayı itibarıyla Okan Bayülgen ile birlikte TV100'de "Muhabbet Kralı" isimli programa başlamıştır.

2000 yılından beri pazar günleri Milliyet gazetesinde, aylık Atlas Tarih ve üç aylık Doğu Batı dergilerinde makaleler yazmaktadır. Bir dönem yayımlanan Popüler Tarih ve Tarih ve Toplum dergilerinde, Habertürk gazetesinin Habertürk Tarih ekinde de yazıları yayımlandı. 2000'de, Turhan Kitabevi tarafından Osmanlı İmparatorluğu'nda İktisadî ve Sosyal Değişim adlı kitabı yayımlandı. Kitap; yazarın Osmanlı Kurumları, Osmanlı şehirleri ve ulaşım sistemi, II. Abdülhamid Dönemi, Osmanlı Yönetiminde Dinî Gruplar, Rus-Türk İlişkileri, Osmanlı-Avusturya ilişkileri ve Modernleşme başlıkları altında derlenmiş 52 makalesinden oluşmaktadır.

Doğu Batı ve NTV Tarih dergilerinin danışma kurulu üyesiydi. İlber Ortaylı, Milliyet Sanat dergisine verdiği bir mülakatta, kitaplığında 30.000 civarında kitabı olduğunu ve bunların 5.000'ini Galatasaray Üniversitesine bağışladığını ifade etmiştir.

Aldığı ödüller

Kültürpark'ta bulunan İlber Ortaylı Kütüphanesi, Konak, İzmir

İlber Ortaylı, Osmanlı Tarihinde Aile isimli eserinin yanı sıra, tarih alanında 1970'li yılların başlarından itibaren yaptığı çalışmaları, yayımladığı makale ve kitapları, tarih biliminin yaygınlaştırılması çabaları, tarihi her yaştan Türk insanına sevdirme konusundaki faaliyetleri, yurt dışındaki bilimsel etkinlikleri ve Türk tarihçiliğinin uluslararası alanda önemli bir ismi olması da göz önüne alınarak tarih dalında 2001 Aydın Doğan Ödülü'ne layık bulundu.

2006 yılında İtalya'da Lazio bölge yönetiminin başlattığı ve her yıl devam etmesi öngörülen Akdeniz Festivali'nde toplumsal ve kültürel tarih alanındaki "Avrupa ile Akdeniz arasında Lazio" ödülünün Prof. Dr. İlber Ortaylı'ya verilmesi uygun görülmüştür.

2007 yılında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin imzasıyla Rusya tarafından Rus dilini ve kültürel mirasını yayan, ülkelerin ve halkların birbirlerine yaklaşmasını sağlayan kişilere verilen Puşkin Madalyası'na Türkiye'den Ortaylı layık görülmüştür.

2017 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülüne layık görüldü.

Eserleri

1974: Tanzimat'tan Sonra Mahallî İdareler

1978: Türkiye'de Belediyeciliğin Evrimi (İlhan Tekeli ile birlikte)

1979: Türkiye İdare Tarihi - Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü (TODAİE) tarafından yayımlanan kitap; Sasaniler İranı, Bizans, İslam, İtalyan şehir devletleri idare tarihinden sonra Anadolu Selçukluları ve Osmanlılarda devlet örgütünü ve sosyo-ekonomik düzeni ele alır. Alanında kaleme alınmış ilk eserdir.

1980: Osmanlı İmparatorluğu'nda Alman Nüfuzu

1981: Gelenekten Geleceğe: Gelenekten Geleceğe 2006'da Ufuk Kitapları'ndan çıkan kitap. Ortaylı'nın 3 ana konudaki makalelerinden oluşmaktadır. Bunlar Osmanlı Mirası, Kültür Meseleleri ve Edebiyat ve Tiyatro Penceresindendir. Toplam 21 makale içermektedir. Bugüne değin 12 baskısı çıkmış ve üzerinde çeşitli düzeltmeler yapılmıştır.

1983: İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı

1985: Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Yerel Yönetim Geleneği

1986: İstanbul'dan Sayfalar - Hil Yayın tarafından yayımlanan kitap; yazarın İstanbul, semtleri ve hayatı hakkında gazete ve dergilerde çıkmış akademik olmayan yazılarından ve son kısımda İstanbul'un yerleşme düzeni hakkında akademik yazısından oluşmaktadır.

1994: Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı

1996: Türkiye İdare Tarihine Giriş

2000: Osmanlı Aile Yapısı

2001: Tarihin Sınırlarına Yolculuk

2001: Osmanlı İmparatorluğu'nda İktisadî ve Sosyal Değişim

2002: Osmanlı Mirasından Cumhuriyet Türkiyesi'ne (Taha Akyol ile birlikte)

2004: Osmanlı Barışı

2005: Barış Köprüleri: Dünya'ya Açılan Türk Okulları

2006: Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek-1

2006: Kırk Ambar Sohbetleri

2006: Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek-2

2007: Eski Dünya Seyahatnamesi: Ortaylı'nın gezi izlenim-seyahatname türündeki kitabıdır.[40] Aşina Kitaplar Yayınları tarafından Mart 2007'de basılmıştır.

2007: Yahudilik Tarihi, Ahmet Almaz ile 2007 Nokta Kitap

2007: Avrupa ve Biz

2007: Batılılaşma Yolunda

2007: Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek-3

2007: Mekân ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı

2008: Osmanlı Sarayında Hayat

2008: Tarihimiz ve Biz

2008: Tarihin İzinde

2009: Tarihin Işığında

2010: Türkiye'nin Yakın Tarihi

2011: Defterimden Portreler

2011: Tarihin Gölgesinde (Taha Akyol ile birlikte)

2012: Yakın Tarihin Gerçekleri, Timaş Yayınları

2012: Cumhuriyetin İlk Yüzyılı 1923-2023, Timaş Yayınları

2013: İlber Ortaylı Seyahatnamesi, Timaş Yayınları

2014: İmparatorluğun Son Nefesi, Timaş Yayınları

2014: Eski Dünya Seyahatnamesi, Timaş Yayınları

2015: Türklerin Tarihi, Orta Asya'nın Bozkırlarından Avrupa'nın Kapılarına, Timaş Yayınları

2016: Türklerin Tarihi, Anadolu'nun Bozkırlarından Avrupa'nın İçlerine, Timaş Yayınları

2016: İttihat ve Terakki

2016: Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devletinde Kadı

2016: Osmanlı’ya Bakmak Osmanlı Çağdaşlaşması

2016: İstanbul'dan Sayfalar

2017: Türklerin Altın Çağı

2017: Tarihe Yön Veren 100 Lider

2018: Gazi Mustafa Kemal Atatürk

2019: Bir Ömür Nasıl Yaşanır?: Kronik Kitap yayınevinin 2019'da bastığı kitaptır. Deneme türündeki kitap, insanların yaşamları boyunca karşılaştıkları sorunların üstesinden nasıl gelecekleri ve doğru tercihte bulunma yöntemleri konusunda bilgi sunmaktadır.

2020: Türklerin Tarihi

2021: Yakın Tarihin Gerçekleri, Kronik Kitap

2022: İnsan Geleceğini Nasıl Kurar?: Ortaylı'nın 2022 yılında Kronik Kitap Yayınları'ndan çıkan deneme türündeki kitabıdır. Ortaylı, insanın hayatını kurarken yaşadığı süreçleri ve karşılaştığı zorlukları anlatmaktadır. Hayatlarını kurma sürecinde okuyuculara rehberlik eden bir eserdir. Kitap, 2022'de Türkiye'de en çok okunan kitaplar arasına girmiştir.

2022: Türklerin Tarihi 2, Kronik Kitap

2023: 1923 Cumhuriyetin İlk Yüzyılı 2023

2024: Avrupa ve Biz - Geçmişten Günümüze

2025: Fatih Sultan Mehmed: Doğunun ve Batının Efendisi

2025: Cumhuriyet'in İlk Sabahı, Gökçe Akgül ve Şermin Yaşar ile birlikte, Kronik Kitap

2025: Kuruluş: Cumhuriyet'e Giden Yol, Kronik Kitap